Yaradılışın ilk sabahında, Tengri’nin nefesi bu devasa kainata üflendiğinde, yeryüzü henüz insan elinin gölgesiyle kirlenmemişti. Dağlar göğe doğru birer dua gibi yükseliyor, nehirler yeryüzünün damarlarında ilahi bir ritimle akıyordu. İşte o kadim zamanın bilincinde, insanla tabiat arasındaki mesafeyi tayin eden, sınırları kanla değil hürmetle çizilmiş mukaddes bir mühür vardı: Yıduk.
Sözcük, dudaklardan dökülen birer heceden ibaret değil; evrenin en mahrem köşesine konulmuş, “el sürme” buyruğuydu. Yıduk; kutsal, mübarek, dokunulmaz ve beşeri tasarrufun ötesinde olanın ta kendisiydi.
Göğün Sınırı
Bozkırın sessizliğinde yaşayan kadim inanç sahipleri için evren, ölümlülerin mülkiyetine verilmiş bir hammadde deposu asla olmamıştı. Ulu dağlar, insan eli değmemiş ormanlar, gözleri ufka bakan derin göller; Tengri’nin yeryüzündeki mahremiyetiydi. Bir mekanın veya varlığın “Yıduk” ilan edilmesi, oraya sadece fiziki olarak değil, niyetle bile hoyratça yaklaşılmaması gerektiğinin ilahi ihtarıydı.
Bu, insanın kendi kibrine karşı ördüğü manevi bir duvar, evrensel nizamın zedelenmemesi için konulmuş kozmokratik bir kanundu. Zira biliyorlardı ki; doğanın dengesini bozan, kendi ruhundaki dengeyi de yitirirdi.
Yıdık Varlıklar
Yıduk kavramının en derin tezahürlerinden biri de, topluluklar tarafından ilahi adalete adanarak doğanın sinesine salınan “yıdık” hayvanlardı. Üzerine binilmeyen, yük vurulmayan, kurban edilmek üzere bekletilmeyen ya da tamamen özgür bırakılan bu varlıklar, dokunulmazlık zırhıyla kuşanmıştı. Onlara el uzatmak, göğün nizamına başkaldırmakla eşdeğerdi.
Bu mistik serbestlik, insanın sahip olma ve hükmetme tutkusuna vurulmuş ilahi bir gemdi. Kimi zaman bir akarsuyun pınarı, kimi zaman dağ başındaki yalnız bir ağaç bu statüyle taçlandırılır; o varlığın üzerinden elini çeken insan, aslında kendi varoluşunun sınırlarını idrak ederdi.
Modern Çağda Yıduk Sesini Duymak
Bugün, beton kulelerin ve tükenişin eşiğindeki dünyanın ortasında, ruhunu ve çevresini betonlaştıran modern insan, o kadim sesin uzağında yankısız kaldı. Oysa Yıduk bilinci, bugünün insanına hâlâ aynı hakikati fısıldıyor: Her şeyin sahibi olmadığını bilmek, insanın en büyük erdemidir.
Dağların heymetine, suların duruluğuna ve ormanların kadim sükûnetine yeniden “Yıduk” nazarıyla bakabilmek; doğayı tüketmekten vazgeçip onunla yeniden ruhsal bir akit imzalamak demektir. Çünkü ancak her şeyi sahiplenme tutkusundan vazgeçebilen bir şuur, Gök-Tengri’nin sonsuz adaletine ve arınmış töresine yoldaş olabilir.
