Ana Maykıl, Tengri‘nin ruh olarak yarattığı varlıklardan birisidir. Koruyuculuğuyla ön plana çıkmaktadır. Unutmayalım ki Ana Maykıl, tanrı veya tanrıça değildir. Kutsal bir ruhtur. Her şeyin yaratıcısı yalnızca Tengri’dir.
Ana Maykıl, Savaşan Türklere yardım eden ruhtur. Ak iyelerden biridir. İli ve halkı bütün kötülüklerden korur. Bulunduğu yer Iduk‘tur. Darda kalana, savaşana ve benzeri felaketlere uğrayanlara yardımcı olur. Yer-Su ruhlarına benzerdir.
O, savaş meydanlarında göze görünmez bir kalkan, yiğitlerin yüreğine serpilmiş bir cesaret ateşi gibidir. Kimi efsanelerde ak giysiler içinde, elinde ışıldayan bir tuğ veya mızrakla tasvir edilir; ancak asıl varlığını rüzgarın uğultusunda, atların nal seslerinde ve okların ıslığında hissettirir. Türk kamları (şamanları), onun tıpkı diğer Ak İyeler gibi göğün aydınlık katmanlarıyla yeryüzünün dokunulmamış, kirletilmemiş kutsal (Iduk) mekanları arasında mekik dokuduğunu anlatır.
Yer-Su ruhlarıyla olan yakınlığı, onun yalnızca kılıç sallayanları değil, aynı zamanda obasını, yurdunu ve töresini savunan herkesi kanatları altına almasından gelir. Dağların doruklarında, ıssız ve tertemiz pınarların başında ona yakarılır. Eski çağlarda sefere çıkmadan önce alpler ve boy beyleri, Ana Maykıl’ın rızasını almak ve Tengri‘nin kutunu dilemek için göğe doğru kımız (saçı) serper, ulu ağaçların dallarına ak çaputlar bağlarlardı. Çünkü bilinirdi ki, Ana Maykıl’ın şefkati ve inayeti olmadan yola çıkıldığında, yiğitlerin pusatı eksik, pusatı tutan bileği zayıf kalırdı.
Onun koruyuculuğu salt fiziksel bir siper olmakla sınırlı kalmaz; aynı zamanda Türk boylarının manevi dirayetini, adalet duygusunu ve yeryüzündeki nizama (töreye) bağlılığını da besler. Düşmanın karşısında zayıf düşüldüğünde, kuşatmalarda umutların tükendiği o en karanlık anlarda Ana Maykıl’ın görünmez eli devreye girer. Yüreklerdeki puslu korkuyu siler, yerini sarsılmaz bir direniş gücüne bırakır.
Ancak her duanın başında ve sonunda şükür daima Tengri‘ye edilir. Zira Ana Maykıl, gücünü kendinden almaz; o, Tengri‘nin merhametinin, adaletinin ve Türk budununa olan sevgisinin yeryüzündeki en asil elçilerinden, en şefkatli yansımalarından biridir. Yüce Yaratıcı’nın emriyle hareket eder ve görevini tamamladığında yine Iduk‘taki o sessiz, ulu makamına çekilerek yurdun dirlik içinde kalmasını gözetler.
